Ô nhiễm kim loại nặng (HM) trong đất nông nghiệp là một mối đe dọa nghiêm trọng đối với an toàn thực phẩm, đặc biệt trong các hệ thống sản xuất rau nơi con người tiếp xúc trực tiếp thông qua tiêu thụ. Rau trồng trên đất bị ô nhiễm thường tích lũy hàm lượng cao các kim loại độc như chì, cadimi, crom và asen, cũng như lượng kẽm dư thừa, làm gia tăng rủi ro đối với sức khỏe cộng đồng và khẩu phần ăn. Các phương pháp xử lý truyền thống thường tốn kém, kém hiệu quả hoặc không bền vững về môi trường. Than sinh học (biochar) nổi lên như một vật liệu cải tạo đầy tiềm năng và bền vững nhằm giảm tính sẵn sàng sinh học của kim loại nặng; tuy nhiên, hiệu quả và cơ chế tác động của nó trong đất trồng rau vẫn chưa được hiểu rõ đầy đủ. Bài tổng quan này đánh giá một cách hệ thống tiềm năng xử lý của biochar, các rủi ro liên quan và những thách thức thực tiễn, đồng thời đề xuất các định hướng nghiên cứu và chính sách trong tương lai nhằm đảm bảo sản xuất rau an toàn và bền vững. Các đặc tính lý – hóa của biochar như diện tích bề mặt lớn, tính kiềm và khả năng trao đổi cation cao giúp cố định kim loại thông qua các cơ chế hấp phụ, trao đổi ion và kết tủa. Tuy nhiên, hiệu quả xử lý biến động đáng kể tùy thuộc vào điều kiện sản xuất và liều lượng sử dụng. Một số hạn chế tiềm ẩn bao gồm sự cố định dinh dưỡng hoặc khả năng tái hòa tan của các nguyên tố như asen và crom (VI). Việc áp dụng rộng rãi biochar hiện còn bị hạn chế do chất lượng không đồng nhất, thiếu dữ liệu thực địa dài hạn, chi phí sản xuất cao và sự hỗ trợ chính sách còn yếu. Do đó, việc tăng cường quản lý và sử dụng biochar thông qua các tiêu chuẩn chất lượng, cơ chế hỗ trợ tài chính và tích hợp vào các chương trình cải thiện sức khỏe đất và lưu trữ carbon là rất cần thiết nhằm nâng cao tính khả thi và khả năng chấp nhận của nông dân. Bằng cách kết nối bằng chứng khoa học với chính sách và thực tiễn, biochar có thể trở thành một giải pháp quy mô lớn cho sản xuất rau an toàn hơn, tăng cường khả năng chống chịu của đất và góp phần giảm thiểu biến đổi khí hậu.
ⓒ 2026 Nhóm nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường bền vững.
