Vấn đề ô nhiễm kim loại nặng trong nước mặt trên toàn cầu được xem là mối quan ngại lớn, có khả năng gây hại đến sức khỏe cộng đồng thông qua nhiều con đường khác nhau. Do mức độ ô nhiễm phụ thuộc vào loại thủy vực, mùa và các tác động tiềm tàng khác nhau đối với sức khỏe trẻ em và người lớn, việc xác định và định lượng các nguồn ô nhiễm là rất cần thiết nhằm xây dựng các chiến lược quản lý bền vững. Nghiên cứu này nhằm đánh giá mức độ ô nhiễm và rủi ro sức khỏe liên quan đến kim loại nặng, đồng thời định lượng các nguồn ô nhiễm trong các thủy vực nước mặt tại Khánh Hòa, Việt Nam. Mẫu nước được thu tại ba loại thủy vực (hồ chứa, sông và kênh rạch hẹp) trong hai mùa (mùa khô và mùa mưa) giai đoạn 2016–2020 và được phân tích bảy kim loại nặng. Kết quả cho thấy sắt có nồng độ cao nhất (392,4 μg/L), tiếp theo là kẽm (25,7), asen (3,93), đồng (3,77), chì (2,77), crôm (2,71) và cadimi (0,57 μg/L). Các kênh rạch hẹp bị ô nhiễm kim loại nặng nhiều hơn (chỉ số ô nhiễm kim loại nặng HPI = 29,5) so với sông (23,3) và hồ chứa (21,7), đồng thời mùa khô có HPI cao hơn (26,5) so với mùa mưa (24,0). Chỉ số nguy hại (HI) đối với trẻ em dao động từ 1,2 đến 1,48, trong khi đối với người lớn thấp hơn 1, cho thấy nước mặt có thể gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe trẻ em. Phân tích nhân tố xác định ba nguồn ô nhiễm chính gồm khí thải đốt cháy/bụi đường, dòng chảy nông nghiệp và các nguồn khác. Cadimi được xác định là kim loại quan trọng nhất quyết định HPI, trong khi asen và crôm là hai yếu tố chính ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ em. Việc quản lý nguồn ô nhiễm, giảm nồng độ kim loại và kiểm soát con đường xâm nhập vào cơ thể con người cần được thực hiện nhằm hướng tới môi trường lành mạnh và phát triển lâu dài.
ⓒ 2026 Nhóm nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường bền vững.
