Trong khi nhiều nghiên cứu đã xem xét riêng lẻ nguồn ô nhiễm và ảnh hưởng theo mùa đến chất lượng nước mặt, sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố này vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Nghiên cứu này nhằm phân tách và định lượng các nguồn ô nhiễm, đồng thời đánh giá tác động tương tác của chúng với biến động theo mùa đến chất lượng nước mặt tại Khánh Hòa, Việt Nam. Nghiên cứu dựa trên 1080 mẫu nước mặt thu từ ba loại thủy vực phổ biến – hồ, sông và kênh – trong mùa khô và mùa mưa, được phân tích 13 chỉ tiêu lý hóa. Kết quả cho thấy chất lượng nước mặt chịu ảnh hưởng bởi bốn nguồn ô nhiễm chính: hoạt động nông nghiệp, khu dân cư, xói mòn tại chỗ và yếu tố khí hậu. Nguồn nông nghiệp chi phối chất lượng nước kênh (93,0–94,7%) nhưng ảnh hưởng ít hơn đến hồ và sông (12,8–23,8%). Nguồn dân cư ảnh hưởng mạnh đến hồ và sông (30,23–32,66%) nhưng ít ảnh hưởng đến kênh (2,6–5,6%). Nguồn xói mòn tại chỗ tác động mạnh hơn đến hồ và sông, đặc biệt trong mùa mưa, nhưng ảnh hưởng không đáng kể đến kênh. Hồ và sông duy trì chất lượng nước ổn định và cao hơn giữa các mùa (WQI 0,91–0,93, mức rất tốt), trong khi kênh có chất lượng thấp hơn rõ rệt trong mùa khô (WQI 0,75) so với mùa mưa (WQI 0,78). Các tác động tương tác này được điều tiết bởi khả năng tự làm sạch, thời gian lưu nước trong hồ và sông, hiệu ứng pha loãng và sự vận chuyển nhanh chất ô nhiễm trong kênh. Những phát hiện này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý hiệu quả các nguồn ô nhiễm chính kết hợp với yếu tố mùa vụ nhằm duy trì chất lượng nước và đảm bảo phát triển bền vững môi trường.
ⓒ 2026 Nhóm nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường bền vững.
